Szminka ma prawie 4 tys. lat. Zanim trafiła do drogerii, była symbolem statusu i kobiecej niezależności

Czerwień na ustach nie jest wymysłem współczesnego przemysłu kosmetycznego. Już prawie 4 tys. lat temu przygotowywano pastę, której skład przypominał dzisiejszą szminkę. Przez kolejne stulecia zmieniały się jej receptury, opakowania i znaczenie. Historia tego kosmetyku jest znacznie ciekawsza, niż mogłoby się wydawać.

Dłoń kobiety trzymającej otwartą czerwoną szminkę przy ustach. O historii tego kosmetyku przeczytasz na PZ Uroda.
Autor: Boyloso/ Getty Images
  • Czerwona pasta do ust z Iranu sprzed blisko 4 tysięcy lat przypominała współczesną szminkę
  • W starożytnym Egipcie usta i policzki barwiono różem przechowywanym w ozdobnych pojemnikach
  • Na przełomie XIX i XX wieku pojawiły się sztyft, metalowa oprawka i mechanizm ułatwiający nakładanie szminki
  • Współczesna szminka łączy woski, oleje i barwniki, a jej skład podlega regulacjom bezpieczeństwa

Historia szminki zaczęła się dużo wcześniej niż wysuwany sztyft

Historia szminki nie zaczyna się od sztyftu, lecz od past i pigmentów nakładanych na usta. Archeolodzy opisali głęboko czerwony kosmetyk znaleziony w kamiennym naczyniu w południowo-wschodnim Iranie. Datowanie wskazuje na okres między 1936 a 1687 rokiem p.n.e., dlatego znalezisko jest jednym z najstarszych znanych przykładów barwidła przeznaczonego prawdopodobnie do ust.

W tej paście znaleziono między innymi hematyt, czyli minerał dający czerwony kolor, ciemniejsze związki manganu oraz substancje woskowe pochodzenia roślinnego. Połączenie pigmentu z tłustą bazą przypomina współczesną formułę szminki, która powinna równomiernie rozprowadzać się na ustach i utrzymywać na ich powierzchni. Nie oznacza to jednak, że starożytny kosmetyk wyglądał lub nosił się tak samo jak produkt z obecnej drogerii.

W starożytnym Egipcie kobiety barwiły usta i policzki, a kosmetyki przechowywano w ozdobnych pudełkach i słoiczkach. Makijaż nie był więc wyłącznie dodatkiem do stroju. Był elementem codziennych rytuałów pielęgnacyjnych i sposobu prezentowania się, choć skład kosmetyków oraz metody ich przygotowania różniły się w zależności od miejsca i epoki.

Kolor roku 2027 - makijaż

Od pasty i słoiczka do sztyftu. Jak powstała szminka?

Przez długi czas kosmetyki do ust sprzedawano przede wszystkim jako maści, pomady albo barwione pasty. Taka forma utrudniała poprawienie makijażu poza domem oraz nabranie odpowiedniej ilości kosmetyku. Szminka w formie stałego sztyftu to więc stosunkowo nowy wynalazek.

W 1884 roku firma Guerlain wprowadziła na rynek Ne m’oubliez pas, jeden z pierwszych komercyjnie sprzedawanych kosmetyków do ust w formie sztyftu. Kolejny ważny krok nastąpił w 1915 roku, gdy pojawiła się metalowa oprawka z mechanizmem wysuwania sztyftu. Dzięki niej szminka była mniej podatna na uszkodzenie, wygodniejsza w użyciu i łatwiejsza do noszenia w torebce.

W latach 20. XX wieku kosmetyki stały się bardziej dostępne, a wyraźnie obrysowane usta były jednym z charakterystycznych elementów makijażu tamtej dekady. Kino, reklama i rozwój marek kosmetycznych sprawiły, że szminka przestała być produktem używanym tylko przy szczególnych okazjach. Odbiór szminki nadal się zmieniał. W jednych środowiskach mocny makijaż ust uznawano za elegancki, w innych za zbyt odważny.

Kolor, trwałość i znaczenie szminki na przestrzeni lat

Rozwój szminki nie ograniczał się do poszerzania palety czerwieni, różów i brązów. Producenci rozwijali formuły, aby produkt był bardziej kryjący, błyszczący, matowy albo odporniejszy na ścieranie. W połowie XX wieku popularność zyskały szminki o przedłużonej trwałości, które miały pozostawiać mniej śladów na szklankach i ubraniach.

Zmienił się też sam wybór form. Klasyczny sztyft nie jest już jedyną opcją. Do wyboru są także płynne pomadki, błyszczyki, tinty, kredki oraz produkty nadające kolor i wspierające nawilżenie ust. Różnią się wykończeniem i sposobem nakładania, ale ich cel jest podobny: nadać ustom kolor albo optycznie zmienić ich wygląd.

Przez dekady szmince przypisywano znaczenia wykraczające poza sam makijaż. Kojarzono ją z kobiecością, dorosłością, modą i występami scenicznymi, a czasem także z przekraczaniem norm obyczajowych. Dlatego historia tego kosmetyku mówi nie tylko o chemii i opakowaniach, lecz także o tym, jak zmieniało się podejście do widocznego makijażu.

Z czego składa się dzisiejsza szminka i co sprawdzić przed zakupem?

Dzisiejsza szminka najczęściej składa się z wosków, olejów i substancji barwiących. Woski nadają jej kształt, oleje i emolienty, czyli składniki zmiękczające i wygładzające, ułatwiają rozprowadzanie kosmetyku, a pigmenty odpowiadają za odcień i krycie. W recepturach mogą znaleźć się także składniki poprawiające trwałość, połysk, zapach lub właściwości pielęgnacyjne.

Kosmetyki dostępne na rynku Unii Europejskiej muszą przejść ocenę bezpieczeństwa przed wprowadzeniem do sprzedaży, a używanie części składników, w tym barwników, jest regulowane przepisami. Mimo to konkretny produkt może wywołać podrażnienie, zwłaszcza jeśli zawiera substancje zapachowe albo jest nakładany na spierzchnięte usta. Naturalne pochodzenie składnika nie przesądza samo w sobie o tym, że kosmetyk będzie łagodniejszy.

Przy wyborze szminki warto sprawdzić listę składników, szczególnie jeśli po wcześniejszym produkcie pojawiły się pieczenie, swędzenie lub łuszczenie ust. Kosmetyk należy wyrzucić, jeśli wyraźnie zmienił zapach, kolor lub konsystencję. Nie warto też pożyczać go innym osobom. Historia szminki pokazuje, jak bardzo rozwinęły się jej formuły, ale podstawowa zasada pozostaje prosta: kosmetyk powinien dawać efekt, który odpowiada użytkowniczce lub użytkownikowi, i nie powodować dyskomfortu.

Źródła: