Skóra odnawia się przez całe życie. Z wiekiem zaczyna jednak pracować inaczej

• Odnowa naskórka to stały proces powstawania, dojrzewania i złuszczania komórek skóry, a nie jednorazowy zabieg peelingujący
• Z wiekiem komórki naskórka dzielą się wolniej, a sam naskórek staje się cieńszy
• Promieniowanie UV, palenie papierosów i częste podrażnianie skóry mogą przyspieszać widoczne oznaki starzenia
• Intensywne peelingi nie przyspieszają naturalnej odnowy naskórka i mogą dodatkowo osłabić jego barierę ochronną

Jak odnawia się naskórek i ile trwa ten proces?

Odnowa naskórka zaczyna się w jego najgłębszej części, czyli warstwie podstawnej. To tam dzielą się keratynocyty, czyli podstawowe komórki naskórka, a ich kolejne pokolenia stopniowo przesuwają się ku powierzchni skóry. Po drodze zmieniają swoją budowę i współtworzą warstwę ochronną skóry. Ostatecznie stają się komórkami warstwy rogowej, które niezauważalnie złuszczają się podczas mycia, wycierania twarzy i ocierania skóry przez ubranie.

Często można usłyszeć, że pełna odnowa naskórka trwa 28 dni. To użyteczne uproszczenie, ale tempo zależy między innymi od wieku, miejsca na ciele, stanu skóry i chorób dermatologicznych. U zdrowych osób cały proces odnowy naskórka zwykle trwa od kilkunastu dni do około miesiąca, a z wiekiem stopniowo się wydłuża.

Dlaczego naskórek odnawia się wolniej z wiekiem?

Wraz z wiekiem komórki warstwy podstawnej dzielą się wolniej. Zmniejsza się także aktywność komórek macierzystych naskórka, które dostarczają nowe keratynocyty. W efekcie naskórek może stawać się cieńszy, a na jego powierzchni dłużej utrzymują się martwe komórki warstwy rogowej.

Zmienia się także granica między naskórkiem a skórą właściwą, czyli głębszą warstwą skóry. W młodszej skórze granica ta jest pofałdowana. Dzięki temu warstwy skóry lepiej do siebie przylegają, a wymiana substancji odżywczych między nimi przebiega sprawniej. Z wiekiem staje się bardziej płaska, dlatego skóra jest mniej odporna na tarcie, łatwiej się podrażnia i wolniej wraca do formy po uszkodzeniu.

Znaczenie ma również osłabienie bariery hydrolipidowej, czyli naturalnej warstwy, która ogranicza utratę wody ze skóry. Skóra produkuje mniej sebum, czyli naturalnego tłuszczu, łatwiej traci wodę i gorzej utrzymuje ją w naskórku. Suchość sama w sobie nie oznacza, że odnowa naskórka jest zaburzona, ale może uwidaczniać jej spowolnienie jako szorstkość, drobne łuszczenie i uczucie ściągnięcia.

Słońce może przyspieszać starzenie skóry bardziej niż upływ czasu

Naturalne starzenie nie jest jedynym powodem zmian. Promieniowanie UV uszkadza komórki naskórka i włókna podporowe w skórze właściwej, a skutki ekspozycji kumulują się przez lata. Skóra często wystawiana na słońce może mieć nierówny koloryt, głębsze zmarszczki i bardziej szorstką, suchą powierzchnię. Może też słabiej chronić przed utratą wody i czynnikami drażniącymi.

Na kondycję naskórka wpływają też palenie, zanieczyszczenia powietrza oraz częste drażnienie skóry. Długie gorące kąpiele, silnie odtłuszczające kosmetyki i intensywne pocieranie skóry nie zatrzymują jej odnowy, ale mogą nasilać utratę wody oraz uczucie suchości i ściągnięcia. Dlatego dwie osoby w tym samym wieku mogą zauważać wyraźnie różne tempo pojawiania się zmian.

Wolniejsza odnowa naskórka. Po czym ją rozpoznać?

Wolniejsze odnawianie naskórka nie daje jednego charakterystycznego objawu. Skóra częściej wygląda wtedy na matową, jest mniej gładka w dotyku, sucha i miejscami się łuszczy. Może też gorzej znosić gwałtowne zmiany temperatury, suche powietrze i kosmetyki, które wcześniej nie powodowały dyskomfortu.

Nie każda sucha plama ani szorstkie miejsce na skórze wynika jednak z wieku. Jeśli łuszczenie, świąd, pękanie skóry lub bolesność utrzymują się przez dłuższy czas, warto umówić się do dermatologa. Konsultacji wymaga też ranka, która nie goi się przez kilka tygodni. Szczególnie ważne jest sprawdzenie nowych, chropowatych zmian na skórze często wystawianej na słońce.

Dojrzała skóra potrzebuje ochrony i łagodnej pielęgnacji

Dojrzałej skórze służy ograniczenie czynników, które dodatkowo osłabiają jej naturalną barierę ochronną. Podstawą pielęgnacji są codzienna ochrona przeciwsłoneczna, łagodne oczyszczanie oraz nakładanie po myciu kremu nawilżającego lub emolientu. Nawilżenie nie przywraca młodszego tempa podziałów komórkowych, ale zmniejsza przeznaskórkową utratę wody i może wyraźnie poprawić gładkość oraz komfort skóry.

Peeling może usunąć część martwych komórek z powierzchni skóry, ale nie odmładza naskórka ani nie przywraca mu tempa odnowy z młodszych lat. Zbyt częste lub intensywne złuszczanie może wywołać zaczerwienienie, pieczenie i nasilić suchość. Przy skórze suchej, wrażliwej, z trądzikiem różowatym lub egzemą warto przed wprowadzeniem peelingu skonsultować pielęgnację z dermatologiem.

Retinoidy, czyli pochodne witaminy A stosowane w pielęgnacji, mogą wspierać odnowę naskórka, ale zwłaszcza na początku często powodują podrażnienie. Na początku nie należy łączyć ich z intensywnym złuszczaniem. Preparatów z retinoidami nie stosuje się w ciąży, a przy jej planowaniu warto omówić pielęgnację z lekarzem. Najlepiej zacząć od codziennej ochrony przeciwsłonecznej i odbudowy bariery skóry, a składniki aktywne wprowadzać pojedynczo, obserwując reakcję cery.

Źródła:

• DermNet (Structure of the epidermis)
• PMC (Facial skin ageing: Key concepts and overview of processes)
• PMC (Skin barrier immunity and ageing)
• American Academy of Dermatology (How to safely exfoliate at home)
• American Academy of Dermatology (Retinoid or retinol?)
• American Academy of Dermatology (Sunscreen FAQs)